Pam bod Diarfogi Niwclear yn Bwysig?

Pam bod Diarfogi Niwclear yn Bwysig?

Mae bodolaeth arfau niwclear yn fygythiad difrifol i ddynoliaeth. Er mai dim ond dau sydd erioed wedi cael eu defnyddio yn erbyn poblogaeth yn ystod rhyfel, yn Hiroshima a Nagasaki, roedd yr effeithiau’n ddinistriol. Lladdodd y bom atomig ‘Little Boy’ 80,000 yn syth yn Hiroshima, a chredir bod cyfanswm y marwolaethau a briodolir iddo, gan gynnwys salwch a achoswyd gan ymbelydredd, yn 90,000-166,000.

Roedd graddfa’r ddinistr a’r marwolaethau mor ofnadwy fel y cytunodd y gymuned ryngwladol y dylid cael gwared ag arfau niwclear.

Roedd y cysyniad o gyd-ddinistr sicr (MAD) yn ystod y Rhyfel Oer yn fodd i atgyfnerthu’r pwysigrwydd o gael gwared ar arfau niwclear, ond mae oedi ymhlith y Gwladwriaethau Arfau Niwclear (NWS) oherwydd y gwendid canfyddedig o fod y cyntaf i ddiarfogi eu harfdy niwclear yn gyfan gwbl.

Mae'r mater o ddiarfogi niwclear yn arbennig o berthnasol heddiw oherwydd yr awyrgylch fwyfwy ansefydlog o fewn y gymuned ryngwladol o ran gallu niwclear y rhai hynny nad ydynt yn rhan o’r cytuniad atal twf arfogaeth niwclear.

Cytuniad Atal Profion Niwclear Cynhwysfawr

Cytuniad Atal Profion Niwclear Cynhwysfawr (1996)

Daeth y cytuniad atal twf arfogaeth niwclear i rym ym 1970, a hwn yw’r prif gytuniad amlochrog rhwymol sy'n berthnasol i wladwriaethau arfau niwclear (NWS) ac sy’n rheoleiddio’r broses o ddosbarthu arfau niwclear.

Mae'n nodi na all NWS rannu gwybodaeth ynghylch adeiladu arfau niwclear â gwladwriaethau nad oes ganddynt arfau niwclear (NNWS), na rhoi arfau niwclear i NNWS i ddiogelu neu eu defnyddio fel lleoliadau strategol. Caniateir lledaenu gwybodaeth a galluoedd niwclear at ddibenion heddychlon, ond mae'r NNWS yn destun ymchwiliadau dwys.

Ar hyn o bryd, mae’n hysbys fod tair gwladwriaeth sy’n meddu ar alluoedd arfau niwclear nad ydynt yn ddarostyngedig i'r cytuniad ac y credir eu bod yn cynyddu eu harfau niwclear (DPRK, Pacistan ac India).

Cytuniad Atal Twf Arfogaeth Niwclear

Cytuniad Atal Twf Arfogaeth Niwclear (1970)

Daeth y cytuniad atal twf arfogaeth niwclear i rym ym 1970, a hwn yw’r prif gytuniad amlochrog rhwymol sy'n berthnasol i wladwriaethau arfau niwclear (NWS) ac sy’n rheoleiddio’r broses o ddosbarthu arfau niwclear.

Mae'n nodi na all NWS rannu gwybodaeth ynghylch adeiladu arfau niwclear â gwladwriaethau nad oes ganddynt arfau niwclear (NNWS), na rhoi arfau niwclear i NNWS i ddiogelu neu eu defnyddio fel lleoliadau strategol. Caniateir lledaenu gwybodaeth a galluoedd niwclear at ddibenion heddychlon, ond mae'r NNWS yn destun ymchwiliadau dwys.

Ar hyn o bryd, mae’n hysbys fod tair gwladwriaeth sy’n meddu ar alluoedd arfau niwclear nad ydynt yn ddarostyngedig i'r cytuniad ac y credir eu bod yn cynyddu eu harfau niwclear (DPRK, Pacistan ac India).

Sut i gymryd rhan

intl day against nuclear tests.jpg
Pob blwyddyn ar y 29 Awst, cynhelir Diwrnod Rhyngwladol yn Erbyn Profion Niwclear, sydd wedi'i gynllunio i godi ymwybyddiaeth am y peryglon o brofion niwclear ac addysgu ar faterion niwclear.

Ar gyfer gweithgareddau a phrosiectau addysgol parhaus o amgylch y byd, os gwelwch yn dda, cliciwch yma.
I gael rhagor o wybodaeth am ddiarfogi niwclear ac i ddod o hyd i ffyrdd eraill o ymgysylltu â'r mater hwn, ewch i'r gwefannau isod:
  • I gael rhagor o wybodaeth am bolisi’r Cenhedloedd Unedig ar ddiarfogi (yn cynnwys arfau cemegol, biolegol a chonfensiynol) ewch i wefan UNODA.
  • Gwybodaeth am y gynhadledd barhaus ar ddiarfogi.
  • Darganfyddwch am y Cytuniad Atal Profion Niwclear Cynhwysfawr.
  • Mae gan ICAN linell amser ardderchog o ran datblygu arfau niwclear hyd at 2007, yn ogystal â bod yn ffynhonnell wych o wybodaeth am yr ymgyrch ar gyfer diarfogi niwclear.
  • Sefydliad yw CND sydd yn ymgysegru i ddiarfogi niwclear.. Gellir dod o hyd i gangen Cymru yn www.cndcymru.org
  • I ddarllen am y gweithredu parhaus sy’n ymwneud â diarfogi niwclear, yna mae gan Erthygl 36 ddetholiad gwych o erthyglau ar y pwnc
  • Reaching Critical Will yw cangen ddiarfogi Cynghrair Rhyngwladol y Merched ar gyfer Heddwch a Rhyddid, a gellir dod o hyd i rywfaint  o adnoddau cyhoeddi gwych yma

Parthau Heb Arfau Niwclear

Ar hyn o bryd, mae naw ardal yn y byd syddwedi cael eu dynodi yn swyddogol fel Parthau Heb Arfau Niwclear.

  • Lladin America a'r Caribî (Tlateloc Treaty)
  • De Ddwyrain Asia (Bangkok Treaty) Asia Ganol (Treaty on the Nuclear Weapon Free Zone in Central America)
  • Affrica (Pelindaba Treaty)
  • Y Môr Tawel Deheuol (Rarotonga0 Treaty)
  • Antarctica (Antarctic Treaty)
  • Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies (Outer Space Treaty)
  • Moon and Other Celestial Bodies (Moon Agreement)
  • On the Sea-Bed and the Ocean Floor and in the Subsoil Thereof (Seabed Treaty)
  • Mae gan Mongolia statws hunan-ddatganedig fel gwladwriaeth heb arfau niwclear sydd wedi cael ei gydnabod gan y Cynulliad Cyffredinol trwy benderfyniad GA 55/33S.

Diffinir Parth Heb Arfau Niwclear ym Mhenderfyniad Cynulliad Cenedlaethol 3472B (1975) fel a ganlyn:

'any zone  recognized as such by the General Assembly of the United Nations, which any  group of States, in the free exercises of their sovereignty, has established by  virtue of a treaty or convention whereby: (a) The statute of total absence of nuclear  weapons to which the zone shall be subject, including the procedure for the  delimitation of the zone, is defined; (b) An  international system of verification and control is established to guarantee  compliance with the obligations deriving from that statute' 

Prosiect Crychydd Papur

Secretary-General Receives Paper CranesMae grŵp o ymgyrchwyr ieuenctid ICAN o ysgolion uwchradd yn Hiroshima, Japan wedi cychwyn ar brosiect i wneud 1000 o grychyddion papur ar gyfer llywydd neu brif weinidog pob aelod-wladwriaeth o'r Cenhedloedd Unedig (byddai hyn yn cyfateb i dros 192,000 o grychyddion papur) i hyrwyddo'r mater o ddiarfogi niwclear ac i ysgogi ymrwymiad neu gefnogaeth i gytundeb sy’n gwahardd arfau niwclear. Symbol Japaneaidd traddodiadol o iechyd da yw’r crychydd papur ac ers y bomio ym 1945, mae’r crychydd papur wedi dod yn symbol ar gyfer byd heb arfau niwclear.  Hyd yn hyn, mae'r grŵp wedi derbyn ymatebion o 20 o wladwriaethau, a gellir eu gweld ar eu gwefan.


Mae gweithredoedd ymgyrchwyr ieuenctid  ICAN yn cael eu hysbrydoli gan hanes Sadako Sasaki.

Stori Sadako:

Dwy oed oedd Sadako Sasaki pan lansiwyd bom atomig gan yr Unol Daleithiau ar Hiroshima. Er mai dim ond 1 cilometr o ganol y chwythiad oedd hi, fe oroesodd yr effeithiau uniongyrchol.

Fodd bynnag, 10 mlynedd yn ddiweddarach, dechreuodd smotiau piws ymddangos ar ei choesau o ganlyniad i salwch ymbelydredd o'r bomio. Cafodd ei diagnosio gyda lewcemia, canser y gwaed. Tra yn yr ysbyty, clywodd am chwedl Japaneaidd a ddywedai, os byddai’n  plygu 1,000 o grychyddion papur, byddai'n cael ei dymuniad Dechreuodd blygu dwsinau o grychyddion bob dydd. Pan fyddai’n rhedeg allan o bapur, byddai’n defnyddio deunydd lapio meddyginiaeth a beth bynnag arall y gallai ddod o hyd iddo.  Ond yna, gwaethygodd ei chyflwr a dim ond un neu ddau'r dydd oedd hi’n gallu llwyddo i’w plygu.  Yn anffodus, bu farw cyn cyrraedd ei tharged o 1,000 o grychyddion. Plygodd ei ffrindiau'r gweddill ar ôl ei marwolaeth.

Bellach, mae Sadako yn symboleiddio effaith arfau niwclear ar blant. Mae cofeb wedi cael ei adeiladu yn Hiroshima i’w hanrhydeddu hi a bob plentyn arall sydd wedi dioddef oherwydd y bomio niwclear.

I gael rhagor o wybodaeth am y prosiect diddorol hwn, cliciwch 
yma.

Nuclear Disarmament Survey Results

UNA nuc dis survey page.png

What was the survey for?

Lluniodd UNA Cymru arolwg byr gyda 7 cwestiwn sy'n ymwneud ag arfau niwclear domestig a rhai rhyngwladol.

Nod yr arolwg oedd mesur barn y cyhoedd ar fwriad y DU i adnewyddu ein system amddiffyn niwclear 'Trident' yn ogystal ag ar allu niwclear byd-eang.

Cafodd y cwestiynau eu cynllunio i ysgogi ymateb gan y rhai oedd yn eu hateb ac i hybu sylwadau ychwanegol ar y datganiad.

Cawsom 66 ymateb dros gyfnod o fis rhwng Mai a Mehefin 2013. 

(Cymraeg ddim ar gael eto) To download the results in pdf format please click here.

Ymaelodwch â’n llythyr newyddion

Digwyddiadau diweddaraf

w/There are no events