Themâu: Cred a Gweithred

Mae 'Cred a Gweithred' yn edrych ar amrywiaeth y safbwyntiau ar wrthdaro a heddwch yn ystod y can mlynedd diwethaf, yn enwedig gwaddol y gwrthsafiad yn erbyn rhyfel. O'r Gwrthwynebwyr Cydwybodol a wrthododd ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd, i fudiadau diweddar mwy cyfarwydd fel y rhai fu'n gwrthwynebu twf arfogaeth niwclear a Rhyfel Irác, sut mae pobl a chymunedau ledled Cymru wedi gweithredu ar sail eu cred - a sut fyddech chi'n gwneud hynny heddiw?

Arddangosfeydd    Adnoddau Dysgu    Gwrthwynebwyr Cydwybodol Cymru     Hanesion Heddwch Cudd    

Cymru a Rhyfel Cartref Sbaen     Cyfeiriadau     Gwrthwynebwyr Cydwybodol Cymru yn yr Ail Ryfel Byd    Archif Digwyddiadau

Arddangosfa Gymunedol 'Cred a Gweithred'

Mae arddangosfa Cred a Gweithred Cymru dros Heddwch, gyda chefnogaeth Cymru'n Cofio 1914-18, yn edrych ar y rhesymau pam y gwnaeth rhai gwrthwynebwyr cydwybodol ddewis dilyn y llwybr anodd o wrthsefyll yn erbyn gorfodaeth filwrol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae'n edrych ar rai o'r problemau roeddent yn eu hwynebu, pan oedd cannoedd o filoedd o ddynion yn credu mai dyna oedd eu dyletswydd, ac yn aberthu eu bywydau er mwyn ymladd dros eu gwlad. Beth sy'n peri i unigolyn wneud safiad pan fyddan nhw'n teimlo na fyddai eu cydwybod yn caniatáu iddynt ddilyn llwybr penodol? Mae hefyd yn edrych ar waddol y gweithredoedd hyn. Yn ystod y can mlynedd ers y Rhyfel Byd Cyntaf, sut mae pobl Cymru wedi gweithredu dros yr hyn maen nhw'n ei gredu er mwyn canfod heddwch?

Cynhaliwyd lansiad yr arddangosfa ym Mhontypridd, a hynny yn Eglwys Undebol Dewi Sant ym mis Hydref 2016. Gweler yr albwm llawn o luniau'r digwyddiad lansio ar Flickr yma (gan gynnwys paneli arddangos).

Llwyddodd yr arddangosfa i ddenu dros 2,500 o ymwelwyr yn y Pierhead, Bae Caerdydd yn ystod mis Tachwedd, ac mae i'w gweld yn Llyfrgell Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion rhwng 5 a 25 Mai 2017, gan gynnwys gweithdy cyhoeddus ar 17 Mai.

Os oes gan eich cymuned ddiddordeb croesawu arddangosfa 'Cred a Gweithred' yn y dyfodol, neu ddiddordeb ymchwilio, rhannu a chynhyrchu straeon digidol byrion, anfonwch e-bost at CymrudrosHeddwch@wcia.org.uk

Adnoddau Dysgu - Ystyried Cred a Gweithred

Ystyriwch y 'cwestiynau mawr' y tu ôl i gred a gweithred... Oes cyfiawnhad dros ryfel byth? A yw gwrthod ymladd yn beth cachgïaidd? Pwy ydych chi'n ei gredu? Ddylech chi bob amser ddilyn yr hyn mae eich ffrindiau, eich cymuned yn ei gredu? Os ydych chi'n credu bod y llywodraeth yn anghywir - beth ddylech chi ei wneud? Sut mae sefyll dros eich egwyddorion? Sut mae cefnogi milwyr heb gefnogi rhyfel? Fyddech chi'n fodlon mynd i garchar dros rywbeth rydych chi'n credu ynddo? Sut ddyfodol gewch chi os cadwch chi at eich egwyddorion? Sut gall gweithredoedd unigolyn wneud gwahaniaeth? Sut mae eich gweithredoedd yn dilyn yr hyn rydych chi'n ei gredu? Hoffech chi ddysgu rhagor? 

Yma gallwch chi ystyried arddangosfa Cred a Gweithred Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru ar-lein, a mynd yn ddyfnach, gan ddysgu rhagor am y wybodaeth ar y paneli a hyd yn oed gwneud eich cyfraniadau eich hunain. Cliciwch ar y cwestiwn o ddiddordeb i chi er mwyn dysgu rhagor, ac er mwyn gweld adnoddau dysgu drwy Hwb (dysgu digidol ar gyfer Cymru)

Deunyddiau Dysgu: Mae Cymru dros Heddwch yn cyfrannu at adnoddau dysgu 'Addysgu Heddwch' a 'Cydwybod ac Argyhoeddiad' sydd ar gael drwy Rwydwaith Addysg Heddwch gwledydd Prydain (PEN), sy'n cael eu lletya gan y Crynwyr ym Mhrydain.

Gwrthwynebwyr Cydwybodol Cymru - Cofrestr Pearce

Cofrestr Pearce o Wrthwynebwyr Cydwybodol

Gwrthododd dros 900 o ddynion Cymru ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf fel mater o gydwybod. Ym 1916, adeg cyflwyno gorfodaeth filwrol, carcharwyd llawer o wrthwynebwyr cydwybodol am eu safiad, ac i raddau helaeth mae eu straeon wedi'u cuddio o hanes. I nodi can mlynedd ers cyflwyno gorfodaeth filwrol cafodd eu dewrder ei gydnabod pan ddadorchuddiwyd 'cofrestr gwrthwynebwyr cydwybodol' newydd gyhoeddus ym mhrifwyl heddwch Cymru - yr Eisteddfod Genedlaethol - yn y Fenni ym mis Awst 2016.

Mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn fawr ein dyled i Cyril Pearce, cyn uwch ddarlithydd ym Mhrifysgol Leeds, sydd wedi treulio'i oes yn casglu 'Cofrestr Pearce'. Bu'n gweithio ar hanes gwrthsafwyr rhyfel 1914-1918 gwledydd Prydain ers peth amser. Cyhoeddodd 'Comrades in Conscience' yn 2001, a bydd yn rhyddhau llyfr newydd, Communities of Resistance, yn 2017.

Cliciwch yma i gael arweiniad ar chwilio a defnyddio Cofrestr Pearce ym Map Heddwch Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru. Cliciwch yma i gyflwyno neu i rannu hanes heddwch cudd o'ch cymuned leol neu o'ch ymchwil eich hunan.

Hanesion Heddwch Cudd o'r Rhyfel Byd Cyntaf

Mae Cymru dros Heddwch yn chwilio am wirfoddolwyr a grwpiau cymunedol sydd â diddordeb mewn ymchwilio, rhannu a chynhyrchu straeon digidol byrion am wrthwynebwyr cydwybodol o bob rhan o'r wlad - anfonwch e-bost at CymrudrosHeddwch@wcia.org.uk i fynegi diddordeb.
Darlithoedd Cymru dros Heddwch / DDMI
Lleisiau Cydwybod - Straeon Digidol byrion (5 munud yr un)

Rhannwyd gyda chaniatâd Cyfarfod Ardal Crynwyr y De, cynhyrchwyd gan Gelfyddydau Cymunedol Breaking Barriers. Nod yr adnodd hwn yw ystyried agweddau llai cyfarwydd ar y Rhyfel Byd Cyntaf drwy straeon go iawn pobl a wnaeth safiad personol yn erbyn rhyfel ar sail cydwybod, pobl a chwiliodd am ffordd wahanol. Mae'r straeon yn taflu goleuni ar gyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf, ond maent hefyd yn berthnasol i'n cymdeithas gyfoes.

Doves and Hawks - Recordiad Sain (26 munud)

Rhannwyd gyda chaniatâd y cynhyrchydd ac un o siaradwyr Cymru dros Heddwch Aled Eirug.

Casgliad Harry M Riding ar Gasgliad y Werin (Digidwyd gan wirfoddolwyr Cymru dros Heddwch)

Gwrthwynebwr Cydwybodol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf oedd Harry M Riding. Deuai o ardal Eglwys y Drindod ger Casnewydd. Roedd yn un o dros 850 o Gymry a wrthododd ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf ar sail cydwybod, a chafodd ei arestio a'i garcharu am ei safiad. Mae'r casgliad hwn, gan gynnwys delweddau o Harry cyn y Rhyfel Byd Cyntaf, yng nghwmni 'conshis' eraill yng Ngharchar Dartmoor, yn ogystal â dyddiadur Florence Jones - a ddeuai'n wraig iddo yn ddiweddarach, ac a'i cefnogodd drwy gydol ei safiad yn erbyn y rhyfel - yn cael ei rannu drwy garedigrwydd wyres Harry, sef Marie Skinner o Griffithstown, Tor-faen.

Llyn y Fan Fach, Sir Gâr

Er mwyn sicrhau cyflenwad o ddŵr glân i dref Llanelli, adeiladwyd gweithfeydd dŵr yn Llyn y Fan Fach, Sir Gaerfyrddin gan ddau gant o Wrthwynebwyr Cydwybodol a wrthodai gefnogi'r Rhyfel Byd Cyntaf. Bu rhai yn aros gyda theuluoedd lleol. Mae Ymddiriedolaeth Archeolegol Dyfed yn archwilio gweddillion y gweithfeydd dŵr ac yn chwilio am straeon y dynion fu'n eu hadeiladu a'r gymuned y buon nhw'n cyd-fyw â nhw; os oes gennych ddiddordeb mewn gwirfoddoli neu mewn helpu gyda'r ymchwil, cysylltwch â h.pritchard@dyfedarchaeology.org.uk neu CymrudrosHeddwch@wcia.org.uk.

Cymru a Rhyfel Cartref Sbaen, 1936-39

Roedd Breuddwydwyr Doeth a Ffôl yn brosiect mawr gan Ganolfan Materion Rhyngwladol Cymru rhwng 2007 a 2011, gyda chefnogaeth Cronfa Dreftadaeth y Loteri, oedd yn edrych ar gyfraniad y Cymry yn Rhyfel Cartref Sbaen (1936-39), Brigadau Rhyngwladol Cymru a'u perthnasedd i bobl Cymru heddiw. O dan thema 'Cred a Gweithred', mae hyn yn cynnig gwrthbwynt gwahanol i wrthwynebiad cydwybodol gan fod llawer o unigolion - yn enwedig o gymunedau glofaol y de - wedi mynd yn erbyn llywodraeth y cyfnod, gan godi arfau yn erbyn ffasgaeth ac anghyfiawnder cyfundrefn Franco.

Roedd y prosiect yn cynnwys arddangosfa deithiol fawr, a fu ar ymweliad â dros ugain lleoliad ledled Cymru, gydag 87 o weithdai i gyd-fynd â'r arddangosfa lle bu dros 2,500 o ddisgyblion a 300 o oedolion yn cymryd rhan. Bu disgyblion ysgol a fu yn yr arddangosfa yn cael trafodaethau meddylgar ar faterion cysylltiedig fel llywodraethu, diben rhyfel, natur yr arwrol, gwerth a natur hanes, a'n perthynas gyda phobl eraill a rhannau eraill o'r byd. Cafodd posteri, llyfrau gwaith a DVDs eu darparu i athrawon, fel y gallent barhau i ddatblygu'r themâu hyn yn yr ysgol.

Ers hynny, mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru wedi ychwanegu at yr adnoddau hyn drwy gynhyrchu Pecyn Addysg cynhwysfawr, gan gynnwys nodiadau athrawon, cynlluniau gwersi a chardiau llaw i ddisgyblion, sy'n caniatáu i'r dysgu barhau yn annibynnol ar daith yr arddangosfa. Cliciwch yma i gael manylion llawn ein hadnoddau 'Breuddwydwyr Doeth a Ffôl'.

Gwrthwynebwyr Cydwybodol yn yr Ail Ryfel Byd a'r tu hwnt

O brosiect 'Gwrthwynebwyr Cydwybodol' Undeb yr Adduned Heddwch:

  • Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, cofrestrodd 16,000 ym Mhrydain fel Gwrthwynebwyr Cydwybodol. Roedd hyn yn gynsail ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.    
  • Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd 60,000 yn gwrthwynebu gorfodaeth filwrol. 
  • Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, gwrthododd 10,000 o bobl wasanaethu yn y fyddin. 
  • Daeth gwasanaeth milwrol gorfodol i ben yn 1963, a gyda hynny yr angen i ddinasyddion a sifiliaid gofrestru eu gwrthwynebiad cydwybodol.
  • Ers 1970, mae tua 40 o bersonél y fyddin wedi ymddiswyddo o'r gwasanaeth fel gwrthwynebwyr cydwybodol; heb os, nid yw'r ffigwr hwn yn gynrychiolaeth deg o'r nifer o bersonél sydd â phryderon cydwybodol. Nid yw'r niferoedd gwirioneddol wedi'u cyhoeddi, ac ychydig iawn o bobl sy'n gwybod am yr hawl i gael eu rhyddhau o'r fyddin ar sail cydwybod, felly nid yw'n cael ei arfer yn aml.

Mae sefydliadau fel Cynfilwyr dros Heddwch yn dod â milwyr a chyn-filwyr ynghyd i ymgyrchu dros atal gwrthdaro drwy ddatrysiadau heddychlon.

Mae Gwrthwynebu ar Sail Cydwybod yn dal i fod yn fater o bwys o amgylch y byd heddiw, gyda gorfodaeth filwrol yn dal i gael ei harfer yn yr Unol Daleithiau, Israel, y Ffindir, yr Almaen, Gwlad Groeg, y Swistir, Rwsia, a Thwrci ymysg gwledydd eraill.

 

Vlog Cymru dros Heddwch a Blogiad Nodwedd am brotestio a gwrthwynebu rhyfel, o arddangosfa a thrafodaeth 'Ymladd dros Heddwch' yr Amgueddfa Ryfel Ymerodrol ym mis Gorffennaf 2017.

Cyhoeddiadau a Chyfeiriadau

Pilgrim of Peace - A Life of George M Ll Davies gan Jen Llywelyn - Y Lolfa

Daring to Defy - War Resistance in Port Talbot gan Philip Adams - Llyfrau Llansawel

Not in our Name - War Dissent in Briton Ferry gan Philip Adams - Llyfrau Llansawel

   

"Esboniad grymus a difyr o ddigwyddiadau yn erbyn rhyfel a'r frwydr dros hawliau sifil yn ardal Port Talbot yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf"

"Dylai pawb o'r ardal, fy ardal i, a'r tu hwnt, gael gwybod am y bobl yma a'u brwydr dros heddwch. Gallan nhw nawr gymryd eu lle fel rhan o hanes cyfoethog a dadlennol y lle rhyfeddol yma." Michael Sheen, Actor

"Mae mudiadau yn erbyn rhyfel heddiw yn rhan hollbwysig o'n cymdeithas a'n democratiaeth; ond yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd rhaid i wrthwynebwyr rhyfel ym Mhort Talbot fod yn hynod ddewr a diodde caledi mawr er mwyn sefyll dros yr hyn roeddwn nhw'n ei gredu." Craig Owen, Pennaeth Cymru dros Heddwch Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru

Archif Digwyddiadau

Arddangosfa Cred a Gweithred, y Pierhead, Bae Caerdydd, mis Tachwedd 2016.

Gweithdai Ysgolion Cred a Gweithred, Pontypridd / Rhondda Cynon Taf, mis Hydref 2016 - gweler yr albwm Flickr.

Arddangosfa Cred a Gweithred, Eglwys Ddiwygiedig Undebol Dewi Sant, Pontypridd, mis Hydref 2016 gan gynnwys y Digwyddiad Lansio proffil uchel. Gweler yr albwm Flickr.

Gweithgareddau, cerrig milltir a hanesion heddwch cudd Gwrthwynebwyr Cydwybodol yn cael sylw ar Daith Heddwch Caernarfon, Hydref - Tachwedd 2016, a'u hastudio ymhellach yng Nghynhadledd Ysgolion Gwynedd.

Darlith Cytûn (ar Stondin yr Eglwysi) gan Aled Eirug ar Wrthwynebiad i'r Rhyfel Byd Cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol y Fenni, mis Awst 2016 - gweler yr albwm Flickr.

Lansiad cenedlaethol i'r cyfryngau o Gofrestr Gwrthwynebwyr Cydwybodol Cymru Peace, mis Awst 2016, Caerdydd / y Fenni.

Darlith gyhoeddus gan Aled Eirug fel rhan o Ŵyl Arall, Caernarfon, 9 Gorffennaf 2016. Erthygl yma.

Digwyddiad cymunedol 'Gwrthwynebiad i'r Rhyfel Byd Cyntaf yng nghyd-destun gwledydd Prydain' gan Rupert Gude yng Nghanolfan y Morlan, Aberystwyth. Erthygl yma.

Darlith gyhoeddus a thrafodaeth (i nodi can mlynedd ers cyflwyno gorfodaeth filwrol) gan Aled Eirug ym Mhrifysgol Aberystwyth, 5 Mawrth 2016, fel rhan o ddigwyddiad yng nghyfres 'Cofio dros Heddwch' gyda Sefydliad Coffa David Davies a'r Adran Gwleidyddiaeth Rhyngwladol, ynghyd â lansiad cofiant George M Ll gan Jen Llywelyn yn y Llyfrgell Genedlaethol. Fideo:

Yr wythnos hon bu Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn cofnodi can mlynedd ers cyflwyno gorfodaeth filwrol ym mis Mawrth 1916, gyda darlith ar 'Wrthwynebiad Cydwybodol' a'r gwrthsafiad i'r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru gan gyn Bennaeth Newyddion y BBC, Aled Eirug, gydag adrannau Hanes a Gwleidyddiaeth Rhyngwladol Prifysgol Aberystwyth. Mae gan dros 800 o wrthwynebwyr cydwybodol o Gymru 'hanes heddwch cudd' sy'n aros i gael ei ddatguddio - a dilynwyd y ddarlith gan lansiad llyfr Jen Llywelyn ar George M Ll Davies, "Pilgrim of Peace", sydd ar gael gan Wasg y Lolfa neu o Amazon. Ydych chi'n gwybod am hanes heddwch cudd y gellir ei rannu am Gymry a wnaeth safiad yn erbyn rhyfel? Hoffai tîm Cymru dros Heddwch gael clywed gennych! www.cymrudrosheddwch.org

Postiwyd gan Gymru dros Heddwch ddydd Sadwrn 5 Mawrth 2016

Yr wythnos hon bu Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn cofnodi can mlynedd ers cyflwyno gorfodaeth filwrol ym mis Mawrth 1916, gyda darlith ar 'Wrthwynebiad Cydwybodol' a'r gwrthsafiad i'r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru gan gyn Bennaeth Newyddion y BBC, Aled Eirug, gydag adrannau Hanes a Gwleidyddiaeth Rhyngwladol Prifysgol Aberystwyth. Mae gan dros 800 o wrthwynebwyr cydwybodol o Gymru 'hanes heddwch cudd' sy'n aros i gael ei ddatguddio - a dilynwyd y ddarlith gan lansiad llyfr Jen Llywelyn ar George M Ll Davies, "Pilgrim of Peace", sydd ar gael gan Wasg y Lolfa neu o Amazon. Ydych chi'n gwybod am hanes heddwch cudd y gellir ei rannu am Gymry a wnaeth safiad yn erbyn rhyfel? Hoffai tîm Cymru dros Heddwch gael clywed gennych! www.cymrudrosheddwch.org

Postiwyd gan Cymru dros Heddwch ddydd Sadwrn 5 Mawrth 2016
COFRESTRWCH I GAEL NEWYDDION